Projekt Żywe Zamki - Małopolska Organizacja Turystyczna

Początki zamku sięgają XIII wieku. Prawdopodobnie poddany króla węgierskiego Kokosz Berzeviczy z Tyrolu ufundował tu niewielką drewnianą strażnicę, która służyła za komorę celną. Pierwszy właściciel zamku niedzickiego z rodu Berzeviczych był znany ze swej gwałtowności i porywczości. Jego imię – Kokosz- po łacinie znaczy kogut. Podobno podczas awantury domowej "zabił Fryderyka, syna żupana spiskiego Arnolda, poranił jego ludzi i zniszczył włości". Został za to skazany przez sąd spiski na zapłacenie 200 grzywien, wybudowanie 6 klasztorów i opłacenie 4000 mszy za dusze ofiar. Zadziorny kogucik potulnie schował grzebień i zaakceptował wyrok. To dzięki niemu powstał Czerwony Klasztor, leżący nad Dunajcem przy granicy polsko-słowackiej.

Król węgierski Karol Robert dokonał konfiskaty dóbr Berzeviczych na Spiszu, które przekazał Wilhelmowi Drugethowi. Kolejny gospodarz wzniósł murowaną warownię złożoną z wieży mieszkalnej otoczonej murem obronnym. Dzisiejszy zamek górny posiada jeszcze sporo partii z tamtego okresu. Niedzica nie była jednak główną siedzibą Wilhelma i po 16 latach zamek powrócił do króla. W 1470 r. zamek przejął żupan spiski Emeryk Zapolya, który w ramach rozbudowy wzniósł zamek dolny otoczony murem z basztami. Postawił tam również budynek mieszkalny.Na początku XVI wieku król węgierski Jan Zapolya podarował Niedzicę wojewodzie sieradzkiemu Hieronimowi Łaskiemu. Jemu zamek służył głównie pod zastaw ciągłych pożyczek. Ich skutkiem było między innymi panowanie na zamku rozbójnika Jerzego Witzthuma, który tu przygotowywał swoje oddziały do łupieskich wypraw. W sumie za panowania Łaskich (Hieronima i Olbrachta) Zamek Dunajec był 9 razy przejmowany siłą lub stawiany w zastaw. Tą drogą w roku 1589 trafił w ręce Jerzego Horvatha z Palocsy. Dzięki niemu Dunajec zyskał nowy, renesansowy charakter. Horvath dobudował wtedy zamek średni, skrzydło mieszkalne na zamku dolnym oraz nową bramę wjazdową na północy. Zadbał o renesansowy wystrój wnętrz.
Kolejny zastaw spowodował przejęcie zamku przez barona 1683 r. Sylwestra Giovanelliego. Po jego śmierci Niedzica po raz czwarty przeszła w ręce Horvathów. Zamek był już w tak złym stanie, że pozostawał pusty. W 1817 r. Andrzej Horvath rozpoczął odbudowę Dunajca, ponieważ spłonął jego zamek w Palocsy. Warownia znów odzyskała swoją świetność. Wykorzystywano wtedy właściwie tylko zamek dolnyi średni, górny zaś miał nadawać całości efektowny wygląd. Ponieważ gospodarz był duszą towarzystwa, na zamku wybudowano nową salę balową, a bale na Dunajcu szybko stały się sławne. W tym czasie zaczęto również wykorzystywać turystyczne atrakcje regionu w postaci spływu Dunajcem.

Po I wojnie światowej Niedzica wróciła w granice państwa polskiego. Właścicielką zamku była wtedy Ilona hr Bethlen Salamon, której nie stać było na jego utrzymanie. W Dunajcu spędzała zazwyczaj tylko lato. Resztę roku mieszkała w Budapeszcie. Podczas II wojny światowej budowla została doszczętnie zniszczona. Armia sowiecka nie oszczędziła nawet drzwi i podłóg. Spalono achiwum, zwartość biblioteki i obrazy. Węgierscy właściciele zamku jako "wrogowie ludu" byli bestialsko represjonowani w swoim kraju. Ilona hr Bethlen Salamon wyrzucona została z Budapesztu i zmuszona do zamieszkania na prowincji, w końcu zmarła w przytułku dla starców.

W 1949 roku zamek został przejęty przez Ministerstwo Kultury i Sztuki i przekazany w użytkowanie Stowarzyszeniu Historyków Sztuki. Od 1950 r. funkcjonują w zamku pokoje gościnne, a od 1963 r. Muzeum Zamku. Wszystkie wnętrza adaptowane na cele muzealne i hotelowe z zachowaniem historycznego układu i charakteru - otrzymały stylowe wyposażenie. Nowa funkcja zamku, jego niezwykłe walory architektoniczne i przestrzenne w naturalnym krajobrazie Pienin i doliny Dunajca, przyciągają licznych turystów i gości.